นักวิชาการมุสลิม : โอมาร์ คัยยัม

โอมาร์ คัยยัม

โอมาร์ คัยยัม มีชื่อเต็มว่า กิยาซุดดีน อบุลฟัตฮ์ โอมาร์ อิบนฺ อิบรอฮีม อัล-คัยยัม เขาเกิดที่เมืองเนชาปูร เมืองหลวงในเขตปกครองคุรอซาน ของเปอร์เซีย (อิหร่านปัจจุบัน) เมื่อปี 1044  เป็นนักคณิตศาสตร์ นักดาราศาสตร์ นักปราชญ์ แพทย์ และกวีชาวเปอร์เซีย คนส่วนใหญ่เรียกเขาว่า โอมาร์ คัยยัม ไม่มีใครรู้เรื่องราวในชีวิตวัยเยาว์ของเขามากนัก นอกจากที่ว่าเขาได้รับการศึกษาที่เนชาปูร และเกือบตลอดชีวิตเขาอาศัยอยู่ที่นั่นและที่ซามัรกันด์ เขาได้เดินทางไปศึกษาหาความรู้ยังศูนย์กลางการเรียนการสอนที่ยิ่งใหญ่ เช่น ซามัรกันด์, บุคอรอ, บัลค์ และอิสฟาฮาน เพื่อหาความรู้และแลกเปลี่ยนทัศนะกับนักวิชาการ เขาเสียชีวิตที่เนชาปูรในปี 1123

มะลิกชาห์ ญะลาลุดดีน กษัตริย์ราชวงศ์สัลจูกได้มีรับสั่งให้โอมาร์ คัยยัม มาที่หอดูดาวแห่งใหม่ในเมืองเร ย์ (Ray) ในราวปี 1074 เพื่อปฏิรูปแก้ไขปฏิทินสุริยคติที่ใช้ในอิหร่านเป็นเวลานาน โอมาร์ คัยยัม ได้นำเสนอปฏิทินที่มีความถูกต้องแม่นยำและตั้งชื่อว่า อัตตารีค อัลญะลาลีย์ (เพื่อเป็นเกียรติแก่กษัตริย์ญะลาลุดดีน) ซึ่งมีความผิดพลาดเพียงวันเดียวในรอบ 3770 ปี และมีความถูกต้องเหนือกว่าปฏิทินเกรกอเรียนที่มีความผิดพลาด 1 วันใน 3330 ปี

พีชคณิตเป็นผลงานทางคณิตศาสตร์ชิ้นแรกๆ ของเขา  เขาได้ใช้ความพยายามในการแก้สมการกำลังสาม ซึ่งเป็นผลงานชิ้นยอดเยี่ยมที่สุดของสมการพีชคณิต

Moritz Cantor ให้ความเห็นว่า เพื่อพิจารณาผลงานด้านคณิตศาสตร์ของโอมาร์ คัยยัม แล้ว เขาน่าจะถูกเรียกว่ายอดนักคณิตศาสตร์ผู้ยิ่งใหญ่มากกว่ายอดนักกวี

หนังสือ Maqalat fi al-Jabr wa al-Muqabila ของโอมาร์ คัยยัม ถือเป็นตำราพีชคณิตที่ยิ่งใหญ่ ผลงานด้านคณิตศาสตร์ของโอมาร์ คัยยัม มีดังต่อไปนี้

- ผลงานอันเยี่ยมยอดของเขาคือแก้สมการกำลังสาม (cubic equations) โดยใช้พาราโบลาตัดกับทรงกลม

จากสมการกำลังสาม x3 + a2x = b

วาดพาราโบลา x2 = ay

วาดวงกลม AC = b/a2 บน แกน x

ให้วงกลมและพาราโบลาพบกันที่จุด P

ลากเส้นตั้งฉากจากจุด P ไปยังแกน x ที่จุด Q

โอมาร์ คัยยัม ยังได้เขียนหนังสืออีกมากมายหลายเล่ม หนังสือเกี่ยวกับคณิตศาสตร์สี่เล่ม ฟิสิกส์สามเล่ม อภิปรัชญาสามเล่ม พีชคณิตหนึ่งเล่ม และเรขาคณิตหนึ่งเล่ม

นอกจากนั้น โอมาร์ คัยยัม ยังมีชื่อเสียงเป็นนักกวีผู้โด่งดัง เขาเป็นที่รู้จักในโลกตะวันตกตั้งแต่ปี 1839 เมื่อเอ็ดเวิร์ด ฟิทซ์เจอรัลด์ ได้ตีพิมพ์บทแปลเป็นภาษาอังกฤษจากหนังสือ รุไบยาต ของเขา หนังสือเล่มนี้จึงกลายเป็นจินตกวีนิพนธ์ที่โด่งดังมากที่สุดเล่มหนึ่งของโลก

รุไบยาต เป็นชื่อเรียกคำประพันธ์ภาษาเปอร์เซีย หนึ่งบทมีสี่บาท รุไบยาตที่เป็นที่รู้จักกันดีว่าเป็นผลงานการประพันธ์ของโอมาร์ คัยยัม นักคิดนักคณิตศาสตร์ชาวอิหร่านผู้แต่งกลอนเป็นเพียง "ยามว่าง"

ต่อมาโรเบิร์ท เกรฟส์ และโอมาร์ อาลีชาห์ได้ทำการศึกษาและพบว่าบทแปลของฟิทซ์เจอรัลด์นั้นตีความหมายผิดไป ค่อนข้างมาก โดยมองข้ามความหมายโดยนัยลึก ๆ ของต้นฉบับไป ทำให้ภาพพจน์ของโอมาร์ คัยยัมออกมาในลักษณะเป็นกวีขี้เหล้า ทั้งที่จริงๆ แล้วรุไบยาตของโอมาร์ คัยยัมนั้นเป็นบทกวีที่สอนสัจธรรมของชีวิต และหลักการวางตนในความไม่ประมาทตามรูปแบบของกวีนิพนธ์โรแมนติก

ดังนั้น โรเบิร์ท เกรฟส์ และโอมาร์ อาลีชาห์ จึงได้แปลรุไบยาตจากภาษาเปอร์เซียออกเป็นภาษาอังกฤษอีกฉบับหนึ่ง ซึ่งให้เนื้อหาและอารมณ์ที่แตกต่างกันมากกับของฟิทซ์เจอรัลด์ สิ่งต่าง ๆ ที่ปรากฎในบทกวีล้วนเป็นสัญลักษณ์ เช่น กุหลาบ เหล้าองุ่น นกไนติงเกล ฯลฯ เปรียบเทียบกับสิ่งต่าง ๆ ในชีวิตประจำวันและให้ความหมายลึกซึ้ง

ตัวอย่างบางบทจากรุไบยาตของโอมาร์ คัยยัม ถอดความและประพันธ์เป็นภาษาไทยโดย น่าน กิตติรังษี (นามปากกาของ อ.ไรน่าน อรุณรังษี)

อรุณฤกษ์เบิกฟ้าเวหาสวรรค์
ทูตทิพาจะรังสรรค์พลันแผ่หา
ย่องเยื้อง เยือนเตือนพิภพจบนภา
ยื่นหัตถาอ้าอำนวยอวยพรชัย
วิงวอนช่วยอวยสวัสดิ์ พิพัฒน์ผล
มิ่งมงคลยลยามตามพิสัย
ปฐพีเพิ่งสร่างซานิทราลัย
ด้วยคำ แท้แด่ไวน์วิวาห์วาร
สุรีย์บทสดใสไขแสงส่อง
สาดสีทองอ่องอาบทาบสุข ศานต์
โพ้นหลังคานาครคามงามตระการ
เจ้าภาพผ่านชาญศักดิ์พิทักษ์ทิวา
ประทาน เหยือกเลือกสรรอันเลิศแล้ว
ประจุแก้วเขาเปี่ยมเยี่ยมหนักหนา...

ดื่ม ก่อนเถิด ! ดื่มให้ วัยมนพ

แด่ชีวิตมิรู้จบ แห่งเหล้า
มาลีร่ำเรณูอบ หอมมิตร ภาพแฮ
ดื่มแด่ความสุขเจ้า ที่เย้ายวนชม ฯ

หากขนม (ปัง) กึ่งก้อนอิ่ม อาจหา

ร้อนอากาศอาจนิทรา ร่มไม้
ใช่ทาส - อีกทาสา หาไป่ มีแฮ
สุขแน่ ! โลกนี้ไซร้ สุขไร้ไหนเสมือน ฯ



ถามมาว่าคนคืออะไร ปัญหาใหญ่ยากเต็มทีนี้ผองเพื่อน

ตอบว่าคน - คือสัญลักษณ์เตือน เผยห้วงจักรวาลเลือนที่เลื่อนไป ฯ

มาหรรษาสุขสันต์กันไว้หน่อย ที่ถอยหวาดขลาดระแวงคงแล้งหาย

เพียงพริบตาล้ำค่าอย่าดูดาย ชีวิตพอวายกลายเป็นศพก็จบกัน ฯ

สุดทางข้างหน้าไกลรู้ไว้เถิด ใครจำเริศร้างราศมิอาจผัน

ทะเลล้นด้วยโลภะ - โทสะนั้น จำให้มั่น - วันผ่านไปไม่กลับมา ฯ

 


พิมพ์จาก : http://www.ahlulbait.org/main/content.php?category=45&id=469
วันที่ : 25 เมษายน 2562
http://www.ahlulbait.org